فەیلەسوف: کارل مارکس
سەردەم / قوتابخانە: مارکسیزم / فەلسەفەی سەدەی نۆزدەیەم / ماتریالیزمی مێژوویی
17 بینین
Karl Marx (1818 - 1883) yek ji fîlozof, aborînas û teorîsyenên siyasî yên herî bandorokirî yên sedsala 19an e ku rêça dîroka mirovahiyê bi rengekî bingehîn guhart.
Pاشxana Dîrokî û Jiyanname:
Marx li bajarê Trier ê Almanyayê di malbatek kargêr de ji dayik bû. Li zanîngehên Bonn û Berlinê hiqûq û felsefe xwend. Di bin bandora kûr a felsefeya Hegel û 'Hegeliyên Ciwan' de mezin bû, lê paşê bi rexnekirina metodolojiya îdealîst a Hegel û felsefeya Feuerbach, rêbazeke nû ava kir. Ji ber dîtinên xwe yên radîkal ji Almanya, Fransa û Belçîkayê hat derxistin û di dawiyê de li Londonê bi cih bû, ku li wir dîsa bi hevalê xwe Friedrich Engels re berhemên xwe yên herî giring nivîsandin.
Yekîneyên Serekî yên Felsefeya Wî:
Felsefeya Marx li ser sê hîmên sereke disekine: Diyalektika Materyalîst, Materyalîzma Dîrokî, û Rexneya Aboriya Siyasî. Marx diyalektika Hegel berevajî kir; li gorî Marx dîrok ne bi fikran, belkî bi mercên maddî û têkiliyên hilberînê tê meşandin. Di konseptê 'Bişaftin/Bêganebûn' (Alienation) de, Marx eşkere dike ku pergala sermayedarî çawa karker ji berhemê wî, ji proseya hilberînê û ji cewherê mirovahiyê xerîb dike.
Bandora ser Civak, Etîk û Dîrokê:
Mişextî û ramanên Marx bûn bingeha şoreşên mezin ên sedsala 20an (mîna Şoreşa Oktoberê li Rûsyayê). Felsefeya wî awayê têgihiştina me ya ji bo civaknasî, dîrok û aboriyê bi temamî guhart. Teoriya Marx heta îro jî wekî amûreke sereke dimîne ji bo analîzkirina krîzên sermayedariyê û cudahiya çînî di civaka nûjen de.