کارل مارکس (١٨١٨ - ١٨٨٣) یەکێکە لە کاریگەرترین فەیلەسوف، ئابووریناس و تیۆریسنە سیاسییەکانی سەدەی نۆزدەیەم کە ڕەوتی مێژووی مرۆژایەتی بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕی. پاشخانی مێژوویی و ژیاننامە: مارکس لە شارۆچکەی ترێری ئەڵمانیا لە خێزانێکی جووی بەئەڵمانیبوو لەدایکبوو. لە زانکۆکانی بۆن و بەرلین یاسا و فەلسەفەی خوێند. لە ژێر کاریگەری قووڵی فەلسەفەی هێگڵ و هاوڕێکانی (هێگڵییە گەنجەکان) گەشەی بە فیکری خۆیدا، بەڵام دواتر لە ڕێگەی ڕەخنەگرتن لە میتۆدی ئایدیالیستیی هێگڵ و فەلسەفەی فۆیەرباخ، ڕێبازێکی بەتەواوی نوێی دامەزراند. لەبەر تێڕوانینە ڕادیکاڵەکانی لە ئەڵمانیا، فەرەنسا و بەلجیکا دوورخرایەوە و سەرەنجام لە لەندەن نیشتەجێ بوو، لەوێ لەگەڵ هاوڕێی تەمەنی، فریدریش ئەنگڵس، گرنگترین بەرهەمەکانی نووسی. بونیاد و تێگەیشتنە سەرەکییەکانی فەلسەفەکەی: فەلسەفەی مارکس لەسەر سێ کۆڵەکەی سەرەکی ڕاوەستاوە: دیالێکتیکی ماتریالیستی، ماتریالیزمی مێژوویی، و ڕەخنەی ئابووری سیاسی. مارکس دیالێکتیکی هێگڵی (سێ لایەنی: تێز، ئەنتی‌تێز، سەنتێز) وەرگرت بەڵام سەرەوژێری کردەوە؛ بە بڕوای مارکس مێژوو بە بیرۆکەکان بەڕێوە ناچێت، بەڵکو بە مەرجە مادییەکان و پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان دیاری دەکرێت. لە چەمکی 'بیگانەبوون' (Alienation)دا، مارکس ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن سیستەمی سەرمایەداری کرێکار لە بەرهەمی کارەکەی، لە پرۆسەی بەرهەمهێنان، لە جەوهەری مرۆیی خۆی و لە کرێکارانی تر نامۆ دەکاتەوە. کاریگەری لەسەر کۆمەڵگا، ئەخلاق و مێژوو: ڕامانەکانی مارکس بوونە هەوێنی شۆڕشە گەورەکانی سەدەی بیستەم (وەک شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە ڕووسیا و شۆڕشی چین). بیرۆکەکانی شێوازی تێگەیشتنی ئێمەیان بۆ کۆمەڵناسی، مێژوو، ئابووری و ئەدەب بە تەواوی گۆڕی. تیۆرییەکانی مارکس تا ئیمڕۆش وەک چەقێکی سەرەکی دەمێننەوە بۆ تێگەیشتن لە ناڕاوەستاییەکانی سەرمایەداری، قەیرانە ئابوورییەکان و دابەشبوونی چینایەتی لە کۆمەڵگای هاوچەرخدا.