لودڤیگ ڤیتگنشتاین (١٨٨٩ - ١٩٥١) یەکێکە لە مەزنترین و کاریگەرترین فەیلەسوفەکانی سەدەی بیستەم، کە شۆڕشێکی بنەڕەتی و دووقۆناغیی لە فەلسەفەی زماندا بەرپا کرد و ڕەوتی فەلسەفەی شیکاری بەتەواوی گۆڕی. ١. ناوی تەواوی فەیلەسوفەکە و قوتابخانەکەی: لودڤیگ جۆزێف یۆهان ڤیتگنشتاین (Ludwig Josef Johann Wittgenstein)، ڕابەری فەلسەفەی شیکاری (Analytical Philosophy) و فەلسەفەی زمانەوانی (Philosophy of Language) بوو. ٢. پاشخانی مێژوویی و ژیاننامەی فەیلەسوفەکە: ڤیتگنشتاین لە ڤییەننا لە خێزانێکی زۆر دەوڵەمەند و ڕۆشنبیر لەدایکبوو. سەرەتا لە بەریتانیا ئەندازیاریی ئاسمانیی خوێند، بەڵام خولیای بنەماکانی بیرکاری ئەوی برد بۆ لای بێرتراند ڕەسڵ لە زانکۆی کامبریج. ژیانی فیکریی ڤیتگنشتاین بەسەر دوو قۆناغی سەرەکیدا دابەش دەبێت: ڤیتگنشتاینی پێشوو (محەمەدی Tractatus) و ڤیتگنشتاینی دواتر (پاشکۆی Philosophical Investigations). لە نێوان ئەم دوو قۆناغەدا، ماوەیەک فەلسەفەی وەلا نا و وەک مامۆستای سەرەتایی و باخەوان کاریکرد، بەڵام گەڕانەوەی بۆ کامبریج تێڕوانینی نوێی بەسەر جیهاندا بەخشی. ٣. بونیاد و تێگەیشتنە سەرەکییەکانی فەلسەفەکەی: - قۆناغی یەکەم (ڕستە وەک وێنە - Picture Theory of Language): لە کتێبی 'Tractatus Logico-Philosophicus'دا، ڤیتگنشتاین پێیوا بوو کە ئەرکی زمان وێنەکردنی ڕاستییەکانی جیهانە. سنوورەکانی زمانی من، سنوورەکانی جیهانی من دیاری دەکەن. هەر ڕستەیەک ئاماژە بە واقیعێکی سەلمێنراو نەکات، بێمانایە (بەوانەی ئەخلاق، میتافیزیک و ئاینیشەوە). لە کۆتاییدا دەیوت: 'ئەوەی ناتوانرێت قسەی لێوە بکرێت، دەبێت بێدەنگیی لێ هەڵبژێردرێت'. - قۆناغی دووەم (یارییەکانی زمان - Language Games): لە کتێبی 'پشکنینە فەلسەفییەکان'دا، ڤیتگنشتاین تێڕوانینی پێشووی ڕەتکردەوە. ڕایگەیاند کە مانای وشە لە «بەکارهێنانی» دایە لەناو ژیانی ڕۆژانەدا (Meaning is Use). زمان وەک ڕەفەی ئامرازەکان وایە و وشەکان لە چوارچێوەی 'یارییەکانی زمان'دا مانایان هەیە کە بەپێی 'شێوازی ژیان' (Forms of Life) دەگۆڕێن. میتافیزیک و کێشە فەلسەفییەکان کاتێک دروست دەبن کە وشە لە یارییە ئەسڵییەکەی خۆی دەردەهێنرێت. ٤. کاریگەری قووڵی فەلسەفەکەی لەسەر کۆمەڵگا، ئەخلاق و مێژوو: هاتنی فەلسەفەی ڤیتگنشتاین بۆ ناو دۆمەینی زمان، بڕبڕەی پشتی پۆزەتیڤیزمی لۆژیکیی حەڵقەی ڤییەننای پێکهێنا و دواتریش ئاڕاستەی دەروونناسی، کۆمەڵناسی، تیۆری ئەدەبی و لاهووتی گۆڕی. ئەو نیشانیدا کە زۆرێک لە کێشە فەلسەفییە مێژووییەکان چارەسەر ناکرێن بەڵکو دەڕەوێنەوە، چونکە تەنها سەرلێشێواوی و هەڵەی زمانەوانین. فەلسەفەی ڤیتگنشتاین ڕێگەی خۆشکرد بۆ تێگەیشتن لە زمان وەک دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی و کرداریی زیندوو.