رفع الفائدة لا يعني سقوط الأسهم.. فما الذي يخيف وول ستريت؟

**بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوود بە واتای هەرەسی پشکەکان نایەت؛ ئەی چی وۆڵ ستریت دەترسێنێت؟**

**ئابووری - ڕاپۆرتی تایبەت**

لە کاتێکدا بانکی فیدراڵی ئەمریکا (Fed) و بانکە ناوەندییەکانی جیهان بەردەوامن لە توندکردنی سیاسەتی نەختی و بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوود بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەڵاوسان، بازاڕە داراییەکان لە دۆخێکی ناسەقامگێری و دڵەڕاوکێی بەردەوامدان. بەڵام لە ڕوانگەیەکی مێژوویی و شیکارییەوە، پرۆسەی بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوود هەمیشە بە واتای دابەزین یان هەرەسی بازاڕی پشکەکان نایەت. لێکۆڵینەوە مێژووییەکان دەری دەخەن کە لە زۆربەی خولەکانی توندکردنی سیاسەتی نەختیدا، پشکەکان توانیویانە گەشە بکەن. کەواتە، پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئەگەر هۆکارەکە تەنها ڕێژەی سوود نییە، ئەی چی وۆڵ ستریت و وەبەرهێنەرانی تووشی ترس و دڵەڕاوکێ کردووە؟

### مێژوو چی دەڵێت؟
داتاکانی بازاڕی دارایی لە پێنج دەیەی ڕابردوودا ئاماژە بەوە دەکەن کە لە کاتی بەرزکردنەوەی ڕێژەی سووددا، بازاڕی پشکەکان (بە تایبەت پێوەرەکانی وەک S&P 500) لە جیاتی دابەزین، بە تێکڕای ساڵانە گەشەیان کردووە. هۆکاری ئەمەش سادەیە: بانکە ناوەندییەکان کاتێک ڕێژەی سوود بەرز دەکەنەوە کە ئابووری بەهێز بێت و گەشە بکات. لە ژینگەیەکی لەم شێوەیەدا، کۆمپانیاکان دەتوانن قازانجی باشتر تۆمار بکەن، ئەمەش پاڵپشتی لە بەهای پشکەکانیان دەکات و کاریگەرییە نەرێنییەکانی بەرزبوونەوەی تێچووی قەرزکردن بێبایەخ دەکات.

### هۆکارە ڕاستەقینەکانی ترسی وۆڵ ستریت
ئەوەی لەم قۆناغەدا بووەتە هۆی شڵەژانی بازاڕەکان، خودی ڕێژەی سوود نییە، بەڵکو کۆمەڵێک فاکتەری تری ئاڵۆزن کە گرنگترینیان ئەمانەن:

**١. خێرایی و نادیاریی بڕیارەکان (The Pace and Uncertainty):**
ئەوەی بازاڕەکان پێش هەموو شتێک ڕقیان لێیەتی، "نادیارییە". کاتێک بانکی فیدراڵی بە خێراییەکی پێوانەیی و بێ پێشینە ڕێژەی سوود بەرز دەکاتەوە، کۆمپانیاکان و وەبەرهێنەران ناتوانن پلانەکانیان بۆ داهاتوو دابڕێژن. ئەم خێراییە ڕێگری دەکات لەوەی بازاڕ خۆی لەگەڵ بارودۆخە نوێیەکەدا بگونجێنێت.

**٢. مەترسیی "نیشتنەوەی سەخت" و پاشەکشەی ئابووری (Hard Landing):**
ترسی گەورەی وۆڵ ستریت ئەوەیە کە توندکردنی توندی سیاسەتی نەختی ببێتە هۆی خنکاندنی گەشەی ئابووری و بردنی وڵاتان بەرەو پاشەکشەیەکی قورسی ئابووری (Recession). ئەگەر بانکە ناوەندییەکان نەتوانن هاوسەنگی لە نێوان کۆنترۆڵکردنی هەڵاوسان و پاراستنی گەشەدا ڕابگرن (نیشتنەوەی نەرم)، ئەوا ئابووری تووشی سستبوونێکی کوشندە دەبێت کە ڕاستەوخۆ کار دەکاتە سەر داهاتی کۆمپانیاکان.

**٣. داخورانی قازانجی کۆمپانیاکان (Margin Compression):**
لە کاتی بەرزبوونەوەی سووددا، تێچووی قەرزکردن بۆ کۆمپانیاکان گرانتر دەبێت. لە هەمان کاتدا، بەهۆی هەڵاوسانەوە تێچووی بەرهەمهێنان و مووچەی کارمەندانیش بەرز دەبێتەوە. ئەم دوو هۆکارە بەیەکەوە دەبنە هۆی داخورانی پوختەی قازانجی کۆمپانیاکان (Profit Margins)، کە ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر دابەزینی بەهای پشکەکانیان دەبێت لە بازاڕدا.

**٤. بەرزبوونەوەی תשואەی بۆندەکان (Bond Yields):**
کاتێک ڕێژەی سوود بەرز دەبێتەوە، بۆندە حکومییەکان (کە وەبەرهێنانی بێمەترسین) سوودێکی زیاتر پێشکەش دەکەن. ئەمەش وای کردووە بەشێکی زۆر لە سەرمایەی وەبەرهێنەران لە بازاڕی پشکەکانەوە (کە مەترسی بەرزە) بگوازرێتەوە بۆ بازاڕی بۆندەکان، کە ئەمەش پاڵەپەستۆیەکی زۆر دەخاتە سەر دابەزینی نرخی پشکەکان.

### ڕوانگەی ناوخۆیی و کاریگەرییەکان لەسەر بازاڕی هەرێمی
لەسەر ئاستی ناوخۆیی و ناوچەیی، ئەم شڵەژانەی وۆڵ ستریت بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بازاڕەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراق هەیە. بەستنەوەی دراوی زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە بە دۆلاری ئەمریکییەوە وا دەکات کە سیاسەتی نەختی ئەمریکا کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تێچووی قەرز و وەبەرهێنانی ناوخۆیی هەبێت. بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار بەرامبەر دراوەکانی تر، دەبێتە هۆی گرانبوونی تێچووی هاوردەکردن و زیادبوونی فشاری هەڵاوسان لەسەر بازاڕی ناوخۆیی، ئەمەش وا دەکات کە سەرمایەگوزارانی ناوخۆیی زیاتر ڕوو لە کڕینی داراییە پارێزراوەکان یان عەقارات بکەن لەبری وەبەرهێنانی چالاک لە پڕۆژە پیشەسازی و بازرگانییەکاندا.

### دەرئەنجام
لە کۆتاییدا، وۆڵ ستریت لە خودی ڕێژەی سوودی بەرز ناترسێت ئەگەر گەشەی ئابووری بەردەوام بێت؛ بەڵکو ترسی ڕاستەقینە لەوەدایە کە هەوڵەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی هەڵاوسان ببنە هۆی تێکدانی بزوێنەری سەرەکی ئابووری. هاوسەنگی لە نێوان "کەمکردنەوەی هەڵاوسان" و "ڕێگریکردن لە پاشەکشەی ئابووری" ئەو هاوکێشە لرزۆکەیە کە چارەنووسی بازاڕە داراییەکانی جیهان لە مانگەکانی داهاتوودا دیاری دەکات.